ĐỪNG ẢO TƯỞNG VỀ “THỊ TRƯỜNG TỰ DO”

ĐỪNG ẢO TƯỞNG VỀ “THỊ TRƯỜNG TỰ DO” – RADIO NHÂN HỌC KỲ 9
(Phát thanh viên: Trà Hoa Cúc)
File âm thanh:
https://goo.gl/MLaUJm
Trong lý luận của những chuyên gia kinh tế học Việt Nam, “thị trường tự do” được coi là “phương thuốc thần thánh” để giải quyết tất cả các vấn đề mà nền kinh tế Việt Nam đang đối mặt.
Vậy cuối cùng “thị trường tự do” mà họ nói đến là gì? “Thị trường tự do” được hiểu như là một mô hình kinh tế mà Nhà nước đóng vai trò tối thiểu, rút dần ảnh hưởng của nó ra khỏi việc điều tiết nền kinh tế. Ở mức độ cao hơn, Nhà nước hoàn toàn không tham gia vào điều hành nền kinh tế để nền kinh tế vận hành và tự điều tiết theo “quy luật” của nó [1].
Ý tưởng về “thị trường tự do” là một ý thức hệ xã hội/ hình thành từ thế kỷ XVIII ở châu Âu nhưng đã bị lãng quên. Cho đến giữa thế kỷ XX, nó được khơi dậy nhằm mục đích bảo hộ quyền lợi cho những đại tập đoàn kinh tế. Trong nội bộ một quốc gia, “thị trường tự do” là cơ sở lý luận để gạt bỏ khả năng kiểm soát của Nhà nước đối với nền kinh tế, để mặc những tập đoàn lớn “tự do” hoạt động. Trên bình diện quan hệ quốc tế, “thị trường tự do” là vũ khí để vô hiệu hóa khả năng kiểm soát thị trường của chính phủ những nước nhỏ và yếu, mở cửa cho sự xâm nhập của tập đoàn tư bản hùng mạnh đến từ các nước lớn [2].
“Thị trường tự do” đúng như định nghĩa trên là một nền kinh tế dựa trên “luật rừng”, nơi mà “mạnh được yếu thua” trở thành nguyên tắc thị trường duy nhất. Một mặt, nó mang lại hoặc là sự hỗn loạn, hoặc là sự cai trị tuyệt đối của một thiểu số những tập đoàn cực kỳ hùng mạnh và giàu có, cùng nhau chia sẻ lợi ích kinh tế chung. Mặt khác, nó đẩy người lao động, những người kinh doanh nhỏ lẻ, và đặc biệt những doanh nghiệp nhỏ không có khả năng thách thức sự thống trị nền kinh tế của những đại tập đoàn lớn rơi vào khủng hoảng.
Ở Hoa Kỳ, hậu quả của việc theo đuổi chính sách hướng đến “thị trường tự do”, nới lỏng kiểm soát nền tài chính là cuộc khủng hoảng kinh tế những năm 2008-2012, khiến Nhà nước những năm sau đó phải vội vàng ban hành hàng loạt chính sách mới để lấy lại quyền kiểm soát thị trường trên nhiều lĩnh vực.
Ở Việt Nam, qua điều tra của Pew, 95% người Việt Nam được hỏi có hay không ủng hộ “thị trường tự do” (Free market), chỉ 3% chống lại. Trong khi đó, số người chống lại “thị trường tự do” ở Mỹ chiếm 25%. Ở Trung Quốc, nước cũng từng trải qua sự tàn phá của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung Xã hội chủ nghĩa kiểu cũ như Việt Nam, có đến 18% số người được hỏi tỏ ra hoài nghi về cái gọi là “thị trường tự do”. [3]
Người Việt Nam thường gián tiếp nhắc đến nguyên lý của “thị trường tự do” thông qua cách nói mỹ miều: “Hãy để thị trường tự điều tiết”. Thế nào là “thị trường tự điều tiết”? Hầu hết mọi người sẽ trả lời: “Tự điều tiết theo quy luật cung – cầu”. Thế: “quy luật cung – cầu nào sẽ điều tiết và thiết lập chiến lược phát triển của toàn bộ nền kinh tế?” và “Quy luật cung – cầu nào của “thị trường tự do” sẽ điều tiết được chuyển giá, trốn thuế, đầu cơ tích trữ và lũng đoạn thị trường chứng khoán?”
Có thể thấy, nguyên nhân của tinh thần sùng bái “thị trường tự do” ở Việt Nam xuất phát từ nỗi chán ghét nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung của Nhà nước giai đoạn trước Đổi Mới. Vì mô hình kinh tế này đã hoàn toàn thất bại nên mọi người tìm kiếm câu trả lời và đặt niềm tin vào một mô hình mới. Và lần này, họ đặt niềm tin vào “thị trường tự do”.
Hậu quả là, “thị trường tự do” thiếu sự kiểm soát chặt chẽ và điều tiết mạnh mẽ của Nhà nước đã dẫn đến hàng loạt các vấn nạn môi trường như vụ xả thải Vedan, vụ gây ra ô nhiễm của Formosa, vụ trốn thuế của Coca Cola cùng các tập đoàn đa quốc gia khác.
Thêm vào đó, những tập đoàn, doanh nghiệp Nhà nước hoạt động trên nguyên tắc “mạnh được yếu thua” của “thị trường tự do” đang bóp chết những doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đồng thời, việc quản trị yếu kém và lãng phí của Nhà nước đối với những doanh nghiệp vừa và nhỏ này khiến cả nền kinh tế lâm vào trì trệ, thiếu hiệu quả.
Chẳng những thế, “thị trường tự do” cũng đang tạo điều kiện tuyệt vời cho những tập đoàn kinh tế và những ông chủ tư bản mới nổi ở Việt Nam tước đoạt đất đai của người dân, và “làm tiền” từ những hoạt động kinh doanh vô đạo đức.
Theo nghĩa này, “thị trường tự do” đang thực sự dần hình thành ở Việt Nam với những hình thái còn cực đoan, hoang dã hơn ở bất kỳ đất nước nào trên thế giới.
Như vậy, “thị trường tự do” thiếu kiểm soát cũng như “nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung” dưới sự lãnh đạo của Nhà nước đều là hai thảm họa nhãn tiền của cả nền kinh tế và xã hội. Chính vì thế, qua bộ sưu tầm sách viết về “thị trường tự do” cùng “nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung”, Thư viện Nhân học mong muốn giới thiệu và đưa ra lời cảnh báo đối với quý độc giả cả nước.
Trong quyển sách mới đây: “Ảo tưởng về thị trường tự do – Sự trừng phạt và huyền thoại về trật tự tự nhiên”, xuất bản năm 2011 bởi Đại học Harvard, Harcourt có một góc nhìn rất công bằng về thế mạnh lẫn hạn chế của “thị trường tự do”. Tinh thần chung của quyển sách dĩ nhiên không phải là sự sùng bái hay gạt bỏ hoàn toàn “thị trường tự do”. Thay vì bàn về “thị trường tự do”, nhà nghiên cứu bàn về “thị trường công bằng”, mở ra các cơ hội. Thay vì bàn về “thương mại tự do”, họ chú tâm vào phát triển ý tưởng về “thương mại công bằng.” [4]
Một nền kinh tế thực thụ là một nền kinh tế trưởng thành, thoát ra khỏi những “bóng ma” của ý thức hệ, dò dẫm đi từng bước có tính toán cho phù hợp với từng giai đoạn, có sự can thiệp quản trị, điều tiết chặt chẽ của Nhà nước, và có chiến lược phát triển bền vững.
Và những điều ấy, không thể xuất phát từ sự mù quáng sùng bái “thị trường tự do”.
TOÀN BỘ TƯ LIỆU CÓ TRONG BÀI VIẾT NÀY VÀ BỘ SƯU TẦM SÁCH VỀ THỊ TRƯỜNG TỰ DO ĐÃ ĐƯỢC CẬP NHẬT LÊN THƯ VIỆN NHÂN HỌC
[1] Kenneth S. Friedman (2003) Myths of the Free Market (Huyền thoại về Thị trường Tự do), trang 2.
Bryan Gould (2013) Myths, Politicians and Money_ The Truth Behind the Free Market, trang
[2] Sharon Beder (2006) Free Market Missionaries; the Corporate Manipulation of Community Values, trang 1-12
[3] Free markets are more popular in Vietnam than in America
https://goo.gl/9ciHFJ
[4] Bernard E. Harcourt (2011) The Illusion of Free Markets Punishment and the Myth of Natural Order – Harvard University Press.
———————————————
Thư viện Nhân học (và cơ quan phát ngôn Radio Nhân học) là một tổ chức phi lợi nhuận chủ trương tập hợp toàn bộ những tư liệu NGHIÊN CỨU hoặc PHỤC VỤ CHO NGHIÊN CỨU về VIỆT NAM ở nước ngoài bằng các thứ tiếng ANH – TRUNG – VIỆT – NHẬT – HÀN – PHÁP về một nơi để tiện cho những nhà nghiên cứu Việt Nam trong và ngoài nước sử dụng cho nghiên cứu của mình.
ĐÂY SẼ LÀ THƯ VIỆN PHỤC VỤ NGHIÊN CỨU VIỆT NAM có quy mô LỚN NHẤT và HOÀN TOÀN KHÔNG CÓ BẤT KÌ HẠN CHẾ NÀO TRONG VIỆC SỬ DỤNG DỮ LIỆU.
Chi phí vận hành lưu trữ dữ liệu cực kỳ lớn, cộng với việc trả lương cho các bạn tình nguyện viên thu thập và chỉnh lý tư liệu liên tục trong một thời gian dài khiến chúng tôi bắt buộc phải thu phí tham dự là 500 ngàn đồng 1 năm
Thư viện hiện có 200 ngàn đầu tư liệu đã qua chỉnh lý và hơn 10 triệu đầu sách đang trong quá trình chỉnh lý.
Để được hướng dẫn đăng ký, xin gửi tin nhắn.
Giới thiệu về Dự án của chúng tôi: https://goo.gl/FKRIci
Để có thể nghe Radio Nhân học một cách tiện lợi trên điện thoại, xin các bạn tải phần mềm Soundcloud về điện thoại và tìm kiếm kênh của chúng tôi: Radio Nhân học.

19 Replies to “ĐỪNG ẢO TƯỞNG VỀ “THỊ TRƯỜNG TỰ DO””

    1. Em cảm ơn thầy ạ, em ủng hộ thị trường tự do có sự điều tiết của chính phủ. Nhưng chính phủ ấy là chính phủ tự do 🙂

    1. anh đã đọc xong bài báo. Theo như bài báo thì bản thân xã hội tư bản chủ nghĩa bây giờ đang diễn ra quá trình Thị trường hóa Tân tự do chủ nghĩa đối với the state và government, chính phủ nghiêng từ “kỉ luật” sang “kiểm soát”, “control” xã hội, và cá nhân thì tự kiểm soát, mất tự do mà vẫn nghĩ rằng mình đang tự do lựa chọn. Nhưng vấn đề mấu chốt nhất của nó là về sự hình thành của con người cá nhân tân tự do chủ nghĩa và biopolitics. Anh ko thấy nó có liên quan nhiều đến luận điểm chính anh đang đề cập đến ở đây. Anh có hiểu đúng ko hả em?

  1. “Hậu quả là, “thị trường tự do” thiếu sự kiểm soát chặt chẽ và điều tiết mạnh mẽ của Nhà nước đã dẫn đến hàng loạt các vấn nạn môi trường như vụ xả thải Vedan, vụ gây ra ô nhiễm của Formosa, vụ trốn thuế của Coca Cola cùng các tập đoàn đa quốc gia khác.”. Anh ơi, em đọc vô đoạn này không hiểu lắm, mong anh giải thích thêm ạ.

    1. Theo mình hiểu, khi nhà nước VN “hướng đến thị trường tự do” (một cách có ý thức rõ ràng hoặc không rõ ràng), tức không kiểm soát, ko quản lý chặt chẽ, các đại tập đoàn ấy “muốn làm gì thì làm”, tự do quyết định sản xuất, vận hành, xả thải và tự xử lý chất thải => gây ra các vấn đề môi trường như thế. Đến khi hậu quả xảy ra, nhà nước ko thể can thiệp nổi hoặc can thiệp thì môi trường cũng bị phá hủy rồi.

  2. Anh à, cái này gọi là “tư duy nữ giới”, “lối viết nữ” đấy. Rất cụ thể, chân thực, hiệu quả, dễ hiểu, giàu cảm xúc ;)))))

  3. [THỊ TRƯỜNG TỰ DO KHÔNG TỒN TẠI] “Trên thế giới không có quốc gia nào có Thị Trường Tự Do đúng nghĩa cả.” Đúng hoàn toàn, tôi đồng ý. Vì định nghĩa của Thị Trường Tự Do là:
    1. Sự giao dịch tự do hoàn toàn của hàng hóa xuyên biên giới và ở nội địa.
    2. Không có bất cứ rào cản nào về mặt pháp lý ở trong và ngoài nước.
    3. Doanh nhân được tự do đi lại và kinh doanh bất cứ hàng hóa nào mình muốn.
    4. Chính phủ không được can thiệp vào thị trường.
    5. Tất cả thuế phí đều phẳng, công bằng hoặc không tồn tại.

    Đúng, nếu lấy tiêu chuẩn đúng nghĩa của Thị Trường Tự Do thì chẳng có đất nước nào trên thế giới có cả. Ngay cả những nước thường xuyên được sử dụng để làm biểu tượng của Thị Trường Tự Do và chủ nghĩa tư bản như Singapore, Hong Kong, Thụy Sĩ, Úc hay Mỹ đều có doanh nghiệp nhà nước, cơ quan ban hành quy định và kiểm soát, một mức độ can thiệp của chính phủ trong thị trường và trên hết tất cả đều có rào cản giao thương ở trong và ngoài nước. Những ví dụ của những rào cản đó là:
    1. Luật cấm phá giá – dù phá giá là một điều khó xảy ra và đây là luật được ủng hộ bởi lợi ích nhóm khỏi sự cạnh tranh.
    2. Luật lương tối thiểu – sự áp đặt của giá sàn lên sản phẩm lao động là trái nghịch với triết lý của Thị Trường Tự Do.
    3. Thuế xuất và nhập khẩu – hàng hóa không hề được giao dịch và di chuyên xuyên biên giới một cách tự do được.
    4. Cơ quan kiểm tra – tất cả hàng hóa đều phải đạt tiêu chuẩn nhất định.
    5. Vận động chính phủ – các lợi ích nhóm luôn tồn tại và vận động chính phủ ban hành những luật và quy định để có lợi cho tổ chức của mình.
    6. Chính trị lợi ích – các chính trị gia thường ban hành luật nếu cử tri bầu cho mình chứ không phải để bảo tồn Thị Trường Tự Do.

    Đúng, nói không sai, chẳng có nước nào có Thị Trường Tự Do đúng nghĩa cả. Bất cứ ai nói Thị Trường Tự Do đúng nghĩa tồn tại là ảo tưởng và phi thực tế. Sẽ luôn luôn có mức độ can thiệp nào đó của chính phủ trong thị trường, chỉ là ít hay nhiều mà thôi.
    Nhưng, những người đưa ra lập luận rằng “Thị Trường Tự Do thực sự không tồn tại” lại quên rằng ngoài nền tảng Thị Trường Tự Do với mức độ can thiệp thì còn có sự lựa chọn nào tốt và công bằng hơn. Những câu hỏi mà những người chỉ trích Thị Trường Tự Do quên hỏi là:
    1. Vậy có sự lựa chọn nào tốt hơn Thị Trường Tự Do không hoàn hảo.
    2. Thị Trường Tự Do không thực sự tồn tại vậy CNXH hay nền kinh tế tập trung có tốt hơn?
    3. Chúng ta không thể nào có sự tuyệt đối, chỉ có thể có một mức độ Thị Trường Tự Do cao.
    4. Ngoài Thị Trường Tự Do không hoàn hảo thì bạn chọn cái nào?

    Khi bạn hỏi những câu hỏi đó thì họ sẽ im lặng. Bây giờ cân nhắc giữa các nước có “Thị Trường Tự Do không hoàn hảo” với các nước có “kinh tế tập trung” hay “kinh tế CNXH” thì nước nào nghèo hơn nước nào? Tất cả các nước theo đuổi Thị Trường Tự Do đúng nghĩa – dù thất bại với phiên bản lỗi của Thị Trường Tự Do – lại giàu có và phát triển hơn những nước không áp dụng Thị Trường Tự Do. Ví dụ điển hình là Nam Hàn và Bắc Hàn, Anh Quốc so với Châu Âu, Thái Lan so với Việt Nam.

    Cho nên việc cho rằng Thị Trường Tự Do không tồn tại và nó chỉ là giả thuyết mơ hồ là một hành động phi thực tế không kém. Vậy ngoài Thị Trường Tự Do không hoàn hảo thì sự lựa chọn khác là gì? Chẳng có. Nếu có thì tôi thực sự muốn nghe. Tôi thà sống trong một nền kinh tế “Thị Trường Tự Do không hoàn hảo” còn hơn dưới một cơ chế chính quyền tập trung. SHARE KHÔNG CẦN HỎI.

    Ku Búa @ Cafe Ku Búa
    http://cafekubua.com/2017/05/20/thi-truong-tu-khong-ton-tai/

    1. Cảm ơn mọi người nói hộ. Mong là những thứ tàn dư của đấu tranh ý thức hệ thời kỳ Chiến tranh lạnh còn sót lại này mau chấm dứt. Nó đầu độc đời sống tinh thần trong nước đã quá nhiều năm nay rồi.

  4. Những ông Việt Nam suốt ngày trên mạng kêu gào mà ủng hộ thị trường tự do, vì cứ nghĩ những đại diện cho thị trường tự do đã từng mở mồm ra chửi kinh tế các nước công sản. Chứ đôi khi họ cũng chả quan tâm bản chất vận hành thị trường tự do là gì. Mục đích cuối cùng chỉ là chiến tranh ý thức hệ và nó thành công cụ chống chính quyền mà thôi.

    1. Nó vượt ra khỏi phạm vi của tranh luận trí thức rồi. Nhìn vào mấy chú này mà thấy đúng là chả có lựa chọn sáng sủa hơn cho tương lai đất nước. Thôi thì cái nhà này tuy đang nát, cải thiện nó dần dần, chứ giao nhà vào tay mấy chú này thì mình thấy bất nhẫn với lòng mình quá.

  5. Tiếc là ngay cả Friedman cũng chả tìm được cách để ngăn thằng trọng tài can thiệp vào trận đấu. Nên mới bảo cái lý thuyết của Friedman nó là fantasy, myth, hoặc illusion hơn cái gì thực sự làm được.

    1. Giời đất. Comment thế này thì phí công gõ. Chịu khó đọc người ta viết gì chút rồi comment nhé.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *